Bu çalışma, olasılık teorisinin tarihsel gelişimini ve bu teorinin ekonomik sistemler ile ticarete olan etkisini ele almaktadır. Olasılık kavramının kökenleri, 17. yüzyılda Blaise Pascal ve Pierre de Fermat’ın yazışmalarıyla modern matematiksel bir çerçeveye oturtulmuş; bu teorinin ilk uygulamaları kumar problemleri ve adil bölüşüm üzerine geliştirilmiştir. Bu bağlamda, rastgelelik kavramı üzerindeki geleneksel “Tanrısal irade” anlayışı terk edilmiş ve öngörülemezliği matematiksel bir yaklaşımla değerlendiren yeni bir düşünce sistemi benimsenmiştir. Olasılık teorisinin tarihsel gelişimi, yalnızca matematiksel değil, aynı zamanda ticari ve ekonomik pratiklere de önemli katkılar sağlamıştır. Çalışma, Robinson Crusoe, Şans Metresi, Muhteşem Gaudissart, Saatleri Ayarlama Enstitüsü ve Momo gibi edebi eserler üzerinden, olasılık teorisinin tarihsel gelişimini toplumsal, ekonomik ve kültürel yansımalarıyla birlikte ele almakta; özellikle mekanik saat kavramının ortaya çıkışıyla birlikte şekillenen modern zaman ve risk algısının, finans, sigortacılık ve ticaret gibi alanlarda nasıl etkiler yarattığını analiz etmektedir. Çalışma, olasılık teorisinin tarihsel kökenlerini ve ekonomik-toplumsal yansımalarını analiz etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Olasıklık Tarihi, Ekonomi, Edebiyat

Jel Kodu: A1, N0, Y3

Mathematics, Economics, and Society: Tracing the
Development of Probability Theory in Novels

Abstract

This study examines the historical development of probability theory and its impact on economic systems and trade. The origins of probability can be traced back to the 17th century, when Blaise Pascal and Pierre de Fermat formalized it within a mathematical framework through their correspondence. Their initial applications focused on problems of
fair division and gambling. In this context, the traditional view of randomness as an expression of “divine will” was abandoned, and a new perspective emerged, emphasizing the mathematical analysis of unpredictability. The historical evolution of probability theory has contributed significantly not only to mathematics but also to commercial and economic practices. This study examines the historical development of probability theory through literary works such as Robinson Crusoe, La Métaphysique de la Chance, The Illustrious Gaudissart, The Time Regulation Institute, and Momo, considering its social, economic, and cultural reflections. It particularly analyzes how the emergence of the mechanical clock shaped modern conceptions of time and risk, and how these shifts influenced areas such as finance, insurance, and trade. The study analyzes the historical origins of probability theory and its economic and social implications.

Key Words: History of Probability, Economics, Literature

Jel Code: A1, N0, Y3,

The post Matematik, Ekonomi ve Toplum: Olasılık Teorisinin Gelişimini Edebi Romanlarda İzlemek – Şerif Yüksel first appeared on EfilJournal.

Türkiye sinema tarihi çalışmalarında 1990’ların ortasından günümüze kadar olan süreç bağımsız/yeni sinemacılar dönemi olarak isimlendirilir. Bağımsız sinemacılar taşrayı sosyolojik anlamda analiz ederek 2000’li yıllarda beyaz perdeye aktarmışlardır. AKP iktidarının “Yeni Türkiye” idealinin hayata geçirildiği 2000’li yıllarda kapitalizm Türkiye’de yerleşip gelişmiştir. Bu yıllarda taşranın teveccühüyle iktidarda kalan AKP, izlediği büyüme modeliyle taşrada yeni sermayedar sınıfı yaratarak, sosyal yardım türleriyle yoksulları destekleyerek veya taşrada yeni rant mekanizmaları kurarak bu teveccühün kalıcı olmasını sağlamıştır. Ekonominin ve siyasetin “taşralaştığı” bu süreç sosyal bilimcilerin ve sinemacıların açıklamak istediği bir sorunsal haline gelmiştir. Bu çalışmada Yeni Sinemanın taşraya olan ilgisinin arkasında yatan ekonomi politik nedenleri tartışacağız.

Anahtar Kelimeler: Türkiye sineması, bağımsız yönetmenler, taşra, sinema ve ekonomi

JEL Kodları: Z11, A14, N15

Why the New Cinema of New Turkey is Provincial?

Abstract

In Turkish film history studies, the period from the mid-1990s to the present is called the period of independent/new filmmakers. Independent filmmakers analysed the provinces sociologically and transferred them to the screen in the 2000s. Capitalism was established and developed in Turkey in the 2000s, when the “New Turkey” ideal of the AKP government was realised. In these years, the AKP came to power with the favour of the provinces and ensured the permanence of this favour by creating a new class of capitalists in the provinces with the growth model it pursued, by supporting the poor with types of social aid or by establishing new rent mechanisms in the provinces. This process of ‘provincialisation’ of the economy and politics has become a problem that social scientists and filmmakers want to explain. In this study, we will discuss the political economy behind New Cinema’s interest in the provinces.

Keywords: Turkish Cinema, independent directors, province, cinema and economy

JEL Codes: Z11, A14, N15

The post Yeni Türkiye’nin Yeni Sineması Neden Taşralı? – Çiğdem Boz, İhsan Koluaçık first appeared on EfilJournal.

Bu deneme, genel denge analizinin Leon Walras’ın 1874 tarihli kitabından bu yana gerçekleşen tarihsel evrimini anlamak için evrimsel bir epistemoloji kurmaya çalışıyor. Deneme, tarihsel evrimdeki sıçramaların ve sürekliliğin bir arada anlaşılmasında, Thomas Kuhn, Imre Lakatos ve Larry Laudan’ın yaklaşımlarının yararlı olmadıklarını iddia ediyor. Bilimi bir adaptif karmaşık sistem olarak gören, bilim insanlarının rasyonel olmasını gerektirmeyen ve a priori epistemolojilerin aksine natüralist olan bir evrimsel epistemoloji, hem genel denge analizinin ve genel denge iktisatçısının ikili evrimini, hem de anaakım iktisadın 21. yüzyıldaki durumunu anlamlandırmakta bize yeni ipuçları sağlıyor.

Anahtar Kelimeler: bilimsel ilerleme, evrim, paradigma, araştırma programı, iktisat

JEL Kodları: A14, B13, B20

Punctuations and Continuity in General Equilibrium Analysis: An Essay in Evolutionary Epistemology

Abstract

This essay attempts to construct an evolutionary epistemology to understand the historical evolution of general equilibrium analysis since Leon Walras’ 1874 book. The essay argues that the approaches of Thomas Kuhn, Imre Lakatos, and Larry Laudan are not helpful in jointly understanding punctuations and continuity in the historical evolution. An evolutionary epistemology that sees science as an adaptive complex system, that does not require scientists to be rational, and that is naturalist, unlike a priori epistemologies, provides us with new clues to make sense of both the dual evolution of general equilibrium analysis and the general equilibrium economist, and the state of mainstream economics in the 21st century.

Keywords: scientific progress, evolution, paradigm, research program, economics.

JEL Codes: A14, B13, B20)

The post M. Aykut Attar – Genel Denge Analizinde Sıçramalar ve Süreklilik: Bir Evrimsel Epistemoloji Denemesi first appeared on EfilJournal.

This book edited by Berna Pekesen provides a detailed evaluation of the 1960s in Turkey by the pioneering specialists of each topic from social, political, economic, and cultural perspectives. This review, after highlighting each paper of the book individually, points out some of the shortcomings of each contribution and levels a number of criticisms to them. It then concludes that the book is an important contribution to the Turkish social science literature.

Key Words: Social Change, Economic Policy, Mobilization, Poverty
JEL Codes: A13, D00, E60, J6, I3

Kitap İncelemesi: Turkey in Turmoil, Social Change and Political Radicalization during the 1960s

Özet:

Berna Pekesen’in bu derlemesinde ele alınan konular, önde gelen uzmanlar tarafından, Türkiye’nin 1960’lı yıllarını sosyal, siyasal, ekonomik ve kültürel açılardan mercek altına alıyor. Bu değerlendirme yazısı, makaleleri ana hatlarıyla tek tek değerlendirdikten ve yazarların katkılarını vurguladıktan sonra yazıların kimi eksikliklerine işaret ediyor; kimi konularda ise eleştiriler yöneltiyor. Sonuç olarak ise, kitabın Türkiye sosyal bilim alanına önemli bir katkı niteliği taşıdığına işaret ediyor.

Anahtar Kelimeler: Sosyal Değişim, Ekonomi Politikası, Mobilizasyon, Yoksulluk

JEL Kodları: A13, D00, E60, J6, I3

The post Fikret Şenses – Book Review: Turkey in Turmoil, Social Change and Political Radicalization during the 1960s first appeared on EfilJournal.

Homoeconomicus güncel neo-klasik iktisat teorilerinde gittikçe daha az yer almaktadır. Bu durum “laissez faire” liberal ekonomik anlayışın bittiğinin de bir göstergesi midir? Bu sorulardan hareket ederek XX yüzyılın başlarındaki neo-liberalizmin düşünürleri olan Lippmann ve Bernays’ın toplumu yönlendirenleri ile Thaler (2017) özelinde günümüz davranışsal iktisatçıların toplumu “dürten” toplum mühendislerini kıyaslamak istedik. Amaçları piyasa rasyonalitesinin tek doğru olarak kabul edildiği eski liberalizmin yerini alması düşülen yeni bir liberalizmin (neo-liberalizmin) toplumsal modelini kurmaktır. Ve bize göre, bu sosyal proje eskisine nazaran daha fazla tek sesli olup belirgin otoriter özellikler
barındırmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Neo-liberalizm, Propaganda, Davranışsal İktisat, İktisatta Tercihler, Homo-economicus
JEL Kodları: A11, A12, B31, B55, P16

From Lippmann to Thaler Who Orient the Masses and Their Purpose in Neoliberal Thought

Abstract

Homoeconomicus is becoming less and less involved in current neo-classical economic theories. Is this also an indication that the «laissez faire» liberal economic understanding is over? Based on these questions, we wanted to compare the social engineers of Lippmann and Bernays, who are the thinkers of neo-liberalism in the early XX century, and that of «behavioral economists» in particular with Thaler (2017). Their aim is to establish the social model of a new liberalism (neo-liberalism), which is supposed to replace old liberalism, where market rationality is considered the only true. And in our opinion, this social project is more monotonous than before and has obvious authoritarian features.

Keywords: Neo-liberalism, Propaganda, Behavioral Economics, Preferences in Economics, and Homo economicus

JEL Codes: A11, A12, B31, B55, P16

The post Burak Gürbüz – Lippmann’dan Thaler’e, Neo-Liberal Düşüncede Kitleleri Yönlendirenler ve Amaçları first appeared on EfilJournal.

İktisat sosyolojisi iktisadi olayları sosyolojik bir perspektiften değerlendirmektedir. Aynı zamanda Neo-Klasik iktisadın insanı soyutlayan yaklaşımlarının aksine iktisadi analize insansız değil, insandan başlamak gerektiğini ifade etmektedir. Türkiye’deki iktisat sosyolojisinin öncü isimlerinden Sabri Ülgener de insan-madde ilişkisine sıkışan iktisat teorisine çok disiplinli bir anlayış getirerek iktisat, din ve zihniyet arasındaki ilişkileri sorgulamaktadır. Bu kapsamda Ülgener maddi dünya ile manevi dünya, rasyonellik ile irrasyonellik ve para hırsı ile güzel ahlak arasındaki farklılıkları bir uyuma dönüştürme çabasındadır. Bu çalışmada Osmanlı’dan Türkiye Cumhuriyeti’ne gelinen süreçte Ülgener’in Türk insanının iktisadi davranışlarına ilişkin değerlendirmeleri iktisat ahlakı ve iktisat zihniyeti kavramlarıyla açıklanmaktadır. Aynı zamanda kapitalizmin neden Türk toplumunda ve diğer Müslüman doğu toplumlarında gelişmediği sorusuna Ülgener’in verdiği cevaplar değerlendirilmekte ve Ülgener’in Türkiye’deki iktisadi sorunların toplumsal kodlarına ilişkin çok disiplinli bakış açısı açıklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: İktisat, Toplum, Ahlak, Zihniyet, Rasyonelleşme, Tasavvuf
JEL Kodları: A14, B10, B50

Sabri Ülgener and Economic Sociology: An Evaluation from the Perspective of Economic Ethics and Mentality

Abstract

The economic sociology evaluates economic events from a sociological perspective. At the same time, contrary to abstractionist approaches of Neo-Classical economics, it states that economic analysis should start from human beings rather than unmanned. Ülgener, one of the pioneers of economic sociology in Turkey, questions the relations between economics, religion and mentality by bringing a multidisciplinary understanding to the economic theory trapped in the human-matter relationship. In this context, Ülgener strives to transform into a harmony the differences between the material world and the spiritual world, rationality and irrationality and the ambition of money and good morality. In this study Ülgener’s evaluations on the economic behaviors are explained with the concepts of economic morality and economic mentality at the the process Ottomans to the
Republic of Turkey. At the same Ülgener’s answers of the question why capitalism did not develop in Turkish society and other Muslim eastern societies is evaluated and social codes of economic problems in Turkey of Ülgener’s multi-disciplinary perspective is expressed.

Key Words: Economics, Society, Ethics, Mentality, Rationalization, Sufism
JEL Codes: A14, B10, B50

The post İsmail Kitapcı – Sabri Ülgener ve İktisat Sosyolojisi: İktisat Ahlakı ve Zihniyeti Perspektifinden Bir Değerlendirme first appeared on EfilJournal.

For centuries, inequality has worried philosophers, economists, politicians, governments. The evidence that at least since the mid-1970s inequality has increased reinstated the debate about its roots, effects and policies to treat it. By focusing in income rather in wealth concentration economic theory obscured the roots of many forms of inequality, let it be income, wage, education, health inequality, and hid the primary distribution of income. By
doing so, economics presents these effects as causes of inequality and acts on the former, thus leaving the latter intact. This paper presents some of the theoretical elements that have shaped the analysis of inequality since mid-XX century and have supported the economic policies to address inequality. It ends with a review of long-term inequality in Latin America.

Keywords: Income Inequality, Wealth, Poverty, Work, Economic Policies, Economics, Latin America
JEL Classification: A, B, C, N, O, P, D

Eşitsizlik, İş, Yoksulluk ve Ekonomi Politikaları: Latin Amerika’nın Uzun Süreli R ahatsızlığını Açıklamak İçin Bir Bağıntı

Özet

Yüzyıllarıca eşitsizlik filozofları, iktisatçıları, politikacıları, devletleri kaygılandırmıştır. 1970’lerin ortalarından bu yana artan eşitsizliğin kanıtı, eşitsizliğin kökenleri, etkileri ve bunu gidermek için uygulanabilecek politikalara dair tartışmaları yeniden başlatmıştır. Servetin toplanması yerine gelire odaklanarak iktisadi teori gelir, ücret, eğitim, sağlık ve temel gelir dağılımı olsun pek çok eşitsizliğin köklerini gizlemiştir. Böyle yaparak iktisat, bu etkileri eşitsizliğin nedenleriymiş gibi gösterdi ve üzerinde çalışarak nedenleri sormayı bıraktı. Bu çalışma yirminci yüzyıldan beri eşitsizliğin analizine şekil veren ve eşitsizliği gidermek için uygulanan politikları destekleyen teorik etkenleri sunmaktadır. Latin Amerika’daki uzun süreli eşitsizliğin bir değerlendirmesi ile bitmektedir.

Anahtar Kelimeler: Gelir Eşitsizliği, Refah, Yoksulluk, İş, Ekonomi Politikaları, Ekonomi Latin Amerika
JEL Sınıflandırması: A, B, C, N, O, P, D

The post Alicia Puyana Mutis – Inequality, Work, Poverty and Economic Policies: A Link to Explain the Latin American Protracted Malady first appeared on EfilJournal.

Toplumsal ve iktisadi gelişmeler, yeni kurumların ortaya çıkmasını, olanların işe dönüşmesini zorunlu kılar. Ülkemizdeki yükseköğretim kurumlarının gelişimi buna güzel bir örnektir. Özellikle İstanbul Teknik Üniversitesi gibi bir kurumdan mezun olanların, Türkiye’nin ekonomik ve siyasi gelişiminde oynadığı rol dikkate alındığında, kurumların bir ülkenin iktisadi kalkınmasında ne kadar önemli olabileceği daha çok açıktır. Bu makalenin amacı, Osmanlı’dan günümüze iktisat derslerinin, bir mühendislik okulu müfredatına girişini ve gelişimini incelemek; ardından bu gelişimi ortaya çıkartan yerel ihtiyaçları ortaya koymaktır. Dahası, her ne kadar belli bir bilim dalındaki eğitim müfredatları uluslararası düzeyde bir standartlaşmaya gitme eğiliminde olsa da, özgün yerel ihtiyaçların bu eğitim müfredatlarıyla bütünleştirilmesinin, bu müfredatlara özgün bir nitelik kazandırılmasının yararı ve yolları, İstanbul Teknik Üniversitesinin tarihi gelişim sürecinden örneklerle ortaya konulmaya çalışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler: İktisat, İTÜ, Eğitim, İşletme İktisadı, İşletme Mühendisliği
JEL Sınıflandırması: A20, B10, B19, N01

The 100 Years of Economics Science and Teaching Economics at Istanbul Technical University

Abstract

Economic and social tansformations in a society usually pave the way for the establishment of new institutions, and sometimes entail the transformation of existing ones. In this respect, the evolution of Turkish high education institutions is a good example. In particular, Istanbul Technical University (ITU) -the first and the oldest engineering school in Turkey- has been considered as a model for the other technical schools, and its curriculum has been occasionally imitated by others. This is mainly because of the expectation that the qualifications of ITU graduates serve better to the needs of the country in the process of economic development. When one considers the roles of some prominent ITU graduates in the Turkish politics and economy, it becomes particularly important to understand how a higher education institution and its curriculum, which fits the needs of the economy and society, can possess a key role in the overall economic development process. Among others, what makes the curriculum at ITU makes novel has been the presence of economics courses in the curriculum for more than 100 years. The aim of this paper is then to examine what and how economic and social needs induced policy makers to include economics as a science in the curriculum of an engineering school, and to seek their motives behind it. It is also our aim to present a clear account of how teaching economics and business in a technical school have evolved into the establishment of a new degree programmes in relation to economic and social needs of the Turkish society over time.

Keywords: Economics, ITU, Education, Business Economics, Industrial Engineering
JEL Classification: A20, B10, B19, N01

The post Öner Günçavdı – İstanbul Teknik Üniversitesinde İktisat Bilimi ve İktisat Eğitiminin Yüz Yılı first appeared on EfilJournal.

Keywords: Heterodox Economics, Pluralisation, Philosophy of Science, Sociology of Science, Germany
JEL Classification: A11, B20, B50, Z13

Üniversite Yönetimi ve Heterodoks Ekonomi – Almanya’daki Ekonomik Güç Alanının İşaret Edilmesi

Özet

Bu makale, 1970’lerden beri Almanya üniversitelerindeki “heterodoks” ekonomi gelişimini tartışmaktadır. Makale, Lakatos’un bilimsel araştırma programları (SRP) kavramına dayanarak, özellikle Almanya’da iktisat içindeki çeşitlilik anlayışını netleştirmek için ekonomi sınıflandırması sunmaktadır. Bu makale, söz edilen sınıflandırmaya dayanarak ve heterodoks iktisatçılarca sunulan farklı sermayeyi (ekonomik, sosyal ve sembolik) dikkate alarak Almanya’daki heterodoks ekonominin 1970’lerin başından günümüze değin ne kadar gelişmiş olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. 1970’lerde heterodoks okulların genişlediği ancak, marjinalleşmenin 1980’lerde tekrar gündeme geldiği ve bugün heterodoks ekonomisini neredeyse yok olma eşiğine getirdiği gösterilmektedir. Bundan yola çıkarak, Almanya’daki heterodiksinin tarihi, eşit olmayan bir “paradigmalar savaşı”dır ve ancak başarısızlığın hikâyesi olarak anlatılabilir.

Anahtar Kelimeler: Heterodoks İktisat, Çoğullaştırma, Bilim Felsefesi, Bilim Sosyolojisi, Almanya
JEL Sınıflandırması: A11, B20, B50, Z13

The post Arne Heise, Sebastian Thieme – University Governance and Heterodox Economics – Mapping an Academic Field of Power in Germany first appeared on EfilJournal.